Tijdens de eerste Algemene Vergadering van de VN van dit millennium in september 2000, namen 191 regeringsleiders in de Millenniumverklaring officieel de verbintenis op om de strijd aan te gaan tegen de extreme armoede in de wereld.

Deze Verklaring stelt dat tegen 2015 de verhouding van het aantal mensen dat onder de grens van extreme armoede leeft dient te worden gehalveerd (1990 wordt hier als referentiejaar genomen.).

De Millenniumverklaring werd vervolgens vertaald in 8 doelstellingen, de zogenaamde Millenniumdoelstellingen (“Millennium Development Goals” of MDG’s), met 18 streefdoelen (targets) en 48 meetbare indicatoren. De MD 7 dat “het waarborgen van de duurzaamheid van het milieu” beoogt, omvat twee streefdoelen (9 en 10) die betrekking hebben op het thema water en sanitatie. Deze streefdoelen luiden als volgt:

Streefdoel 9: “De beginselen van duurzame ontwikkeling integreren in het nationale beleid en de nationale programma’s en het verlies aan natuurlijke hulpbronnen terugdringen.”

Streefdoel 10: “Tegen 2015 het deel van de bevolking halveren dat geen duurzame toegang heeft tot veilig drinkwater of essentiële sanitaire voorzieningen”.

Ondanks de duidelijke internationale engagementen is het aantal water-armen in de laatste twee decennia in absoluut aantal niet gedaald. Om de Millenniumdoelstellingen tegen 2015 alsnog te halen moeten dagelijks meer dan 220.000 mensen bijkomend toegang krijgen tot drinkwater en moeten dagelijks 450.000 mensen aan sanitaire voorzieningen raken.

Maar vijf jaar nadat de internationale gemeenschap dit engagement is aangegaan zien we nog geen enkele trendbreuk of concrete vooruitgang. Slechts een handvol landen uit Azië en Afrika heeft de laatste jaren zijn inspanningen voor een betere drinkwatervoorziening opgetrokken. Toch komt er ondanks de steeds terugkerende internationale conferenties en fora rond het waterthema geen consensus over strategie en werkmethodes. Drie belangrijke, aan elkaar verwante discussies blijven daarbij de agenda bepalen en vooruitgang afremmen:

• De algemene visie op water: water werd erkend als mensenrecht door de expertencommissie van de VN, wordt beschouwd als gemeenschappelijk erfgoed in vele culturen en gemeenschappen, maar wordt tevens door steeds meer internationale organisaties en overheden benaderd als een “economisch goed”.
• De rol van de verschillende actoren, in het bijzonder van de centrale overheid, de lokale besturen, de georganiseerde watergebruikers en de privé-sector: de principes van “good governance” worden hier veelal anders geïnterpreteerd naargelang de plaats die men ziet voor de vrije markt, publiek bestuur en burgerparticipatie.
• De financieringsmechanismen, waar men vaststelt dat:
• de water-arme bevolking in vele landen niet in staat is de kost van een minimale drinkwatervoorziening alleen te dragen.
• de schuldenlast op regeringen in het Zuiden een rem is op duidelijker engagementen, terwijl drinkwater steeds meer een bevoegdheid wordt van lokale overheden die hiervoor niet de nodige financiële middelen hebben.
• de privé-sector niet geïnteresseerd is in investeringen voor de water-armen gezien de lage rentabiliteit en het hoge risico.
• de internationale gemeenschap niet bereid lijkt de solidariteit te verhogen noch de mechanismen aan te passen om in te spelen op de veranderde rol van lokale overheden en georganiseerde gebruikers.

Analyse

Om de Millenniumdoelstellingen met betrekking tot water en sanitatie te halen moet er dringend werk worden gemaakt van:

* Een mentaliteitswijziging

Water is een gemeenschappelijk erfgoed dat moet worden gekoesterd door elk individu en door de internationale gemeenschap. En zuiver drinkwater is een schaars en levensnoodzakelijk goed waarop elk individu recht heeft voor zijn minimale behoeften, ongeacht zijn economische, sociale of geografische situatie. Lokale overheden en staten hebben de opdracht om dit recht te garanderen. De internationale gemeenschap heeft de plicht hierbij ondersteuning te bieden. Deze benadering van rechten en plichten moet het referentiekader zijn voor de Millenniumdoelstelling, en niet de aanpak van water als economisch goed of koopwaar.

* Een efficiënter beheer

Een goed beheer van de watersector en van de waterinfrastructuur is belangrijk. Want een zwak beheer van de drinkwatervoorzieningen treft vooral de armen, die geen alternatief hebben. Het overlaten van dit beheer aan de privé-sector is echter geen duurzame oplossing, gezien het specifieke karakter van deze publieke dienstverlening en dienstverplichting.

Een efficiënter beheer moet daarentegen worden nagestreefd door:

• een sterke inbreng van de watergebruikers
• efficiënte managementmethodes bij de publieke waterbedrijven
• doelmatige controle- en sturingsmechanismen vanuit een regulerende overheid.

De internationale gemeenschap moet deze processen ondersteunen door onder meer:

• af te zien van de verplichting voor landen om de sector te ‘privatiseren’ alvorens er internationale ondersteuning van de sector beschikbaar wordt gesteld
• te investeren in onderzoek, uitwisselingen en kapitalisatie van ervaringen rond andere modellen om de efficiëntie van waterbedrijven te verhogen (publiek-publiek-partnerschappen kan hier een voorbeeld zijn)
• bij investeringen in drinkwaterinfrastructuur ook voldoende aandacht te hebben en middelen te reserveren voor de sociale en organisatorische component.

* Een verhoging en een efficiëntere inzet van financiële middelen

Er moeten nieuwe mechanismen ontwikkeld worden om de beschikbare middelen doelmatiger te kunnen inzetten voor de drinkwatervoorziening in de Derde Wereld. Internationale organisaties en bilaterale samenwerkingsprogramma’s moeten methodes zoeken om rechtstreeks lokale besturen, lokale gemeenschappen en hun waterbedrijven te ondersteunen. Solidariteitsbijdragen door de (grotere) watergebruikers in de rijke landen kunnen belangrijke fondsen vrijmaken voor investeringen in het Zuiden.